Het 3DE5-raamwerk

A priori kennis

Zuivere kennis

Immanuel Kant beschouwt tijd, ruimte en wiskundige beschrijvingen als zuivere kennis, niet bevuild met ervaring.1Immanuel Kant's (1781) Kritik der reinen Vernunft (102) Hij noemt dit kennis a priori; kennis die voorafgaat aan waarneming en onafhankelijk is van ervaring. A priori kennis is algemeen toepasbaar en is altijd waar. Volgens Kant is kennis a priori als het noodzakelijk en universeel is. A priori kennis is noodzakelijk als het onmogelijk onwaar kan zijn en dus niet kan worden ontkend zonder tegenspraak. Kennis is universeel als het in alle gevallen waar is en geen uitzonderingen toelaat.

Tegenover a priori kennis staat a posteriori kennis, kennis achteraf. Deze kennis stamt uit de ervaring en verkrijgen we door waarneming. Kennis a posteriori verkrijgen we door de zintuigen. Deze kennis ontbeert absolute noodzaak en universaliteit, omdat het altijd mogelijk is dat we een uitzondering kunnen tegenkomen.

Oogmerk ontbreekt

Kant mist in deze gedachtegang de afhankelijkheid van het oogmerk van een waarnemer. Kennis is altijd gebonden aan een waarnemer. Het oogmerk van deze waarnemer bepaalt de doorslaggevende eigenschappen van een beschouwingseenheid. De wereld is bijvoorbeeld op veel manier te beschrijven. Van één planeet tot een ontelbaar aantal atomen. Alle beschrijvingswijzen kunnen tegelijkertijd juist zijn, maar het oogmerk per waarnemer verschilt wel.

Ook tijd en ruimte staat niet los van de waarnemer, zoals Einstein heeft aangetoond. Ruimtetijd is afhankelijk van de snelheid van de waarnemer. Alleen de lichtsnelheid is voor alle waarnemers hetzelfde (en we weten niet waarom). Objectief (geldig voor alle waarnemers) is dus alleen de lichtsnelheid. Alle andere kenmerken zijn afhankelijk van de waarnemer en het oogmerk.

Waarnemer toevoegen

De conclusie is dat we de Kritiek van de zuivere rede moeten aanpassen met het idee van het oogmerk van een waarnemer. Hierdoor kunnen we gehele concept van a priori kennis en afgeleide ideeën een plaats geven in de geschiedschrijving van kennisontwikkeling. Het biedt geen houvast voor nieuw onderzoek.